Brunello di Montalcino: alles over smaak, soorten en de beste flessen

Brunello di Montalcino is een van de grootste rode wijnen van Italië, en een van de meest geduldige. Geen andere Toscaanse wijn moet zo lang rijpen voordat hij de kelder uit mag. Het resultaat is een krachtige, complexe wijn die tientallen jaren kan rijpen.

De wijn draait om één druif: Sangiovese, de belangrijkste blauwe druif van Toscane en ook de basis van Chianti. In Montalcino groeit een eigen variant met dikkere schillen, die de lokale boeren Brunello noemen, "het bruintje". Die druif geeft diepe, stevige wijnen met tonen van kersen, viooltjes en kruiden, en frisse zuren die ze lang levendig houden.

In dit artikel lees je meer over de regio, wat het verschil is tussen Brunello, Riserva en Rosso di Montalcino, hoe de wijn smaakt, wat je erbij eet en welke Brunello je bij ONWINE rechtstreeks van de wijnboer bestelt.

De regio: Montalcino

Montalcino is een middeleeuws heuvelstadje in het zuiden van Toscane, zo'n veertig kilometer ten zuiden van Siena. Het ligt op een heuvel van ruim vijfhonderd meter hoog, met uitzicht over de Val d'Orcia, een landschap van glooiende heuvels en cipressen dat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Rond het stadje liggen ruim tweeduizend hectare Brunello-wijngaarden, verdeeld over ruim tweehonderd producenten.

Het klimaat is warmer en droger dan in het Chianti-gebied verder naar het noorden. De Monte Amiata, een uitgedoofde vulkaan ten zuiden van Montalcino, beschermt de wijngaarden tegen zware stormen en hagel, en de wind vanaf de zee houdt de druiven gezond. Daardoor rijpt Sangiovese hier voller en rijper dan elders in Toscane.

Ook binnen Montalcino maakt de plek verschil. Wijngaarden op de koelere, hogere noordhellingen geven elegantere en frissere wijnen. Op de warmere zuidhellingen worden de wijnen voller en krachtiger. Aan die zuidkant ligt ook onze wijnboer Piombaia.

De wijngeschiedenis van Montalcino is jonger dan die van Chianti. Aan het eind van de negentiende eeuw begon de familie Biondi-Santi Sangiovese apart te vinifiëren en lang te laten rijpen, in een tijd dat de meeste Toscaanse wijn jong en eenvoudig werd gedronken. Hun aanpak werd de basis van Brunello zoals we die nu kennen. In 1980 kreeg Brunello di Montalcino als een van de eerste Italiaanse wijnen de DOCG-status, de hoogste kwaliteitsaanduiding van het land. Wil je weten hoe Brunello zich verhoudt tot de andere grote Toscaanse wijnen, lees dan ook ons artikel over Chianti wijn en over de opkomst van de Super Tuscans.

De wijnen: Brunello, Riserva en Rosso di Montalcino

Alle grote wijnen van Montalcino zijn gemaakt van 100 procent Sangiovese. In Montalcino heet de lokale variant van die druif van oudsher Brunello, of Sangiovese Grosso: een kloon met dikkere schillen die diepere, krachtigere wijnen geeft dan de Sangiovese uit het noorden van Toscane. Uit deze druif komen drie wijnen, die vooral verschillen in hoe lang ze rijpen. Wie dat weet, snapt ook meteen het prijsverschil.

Brunello di Montalcino DOCG: vijf jaar geduld

Een Brunello mag pas op 1 januari van het vijfde jaar na de oogst verkocht worden. Een Brunello van de oogst van 2021 komt dus pas in 2026 op de markt. Minstens twee van die jaren rijpt de wijn op eikenhout, en daarna nog een paar maanden op fles. Traditionele makers gebruiken grote vaten van Slavonisch eiken, die de wijn laten ademen zonder hem veel houtsmaak te geven. Modernere makers kiezen soms voor kleinere Franse barriques, met meer vanille en kruidigheid in de wijn.

Brunello Riserva: het topje van de piramide

Een Riserva rijpt nog een jaar langer en komt pas in het zesde jaar na de oogst op de markt. Makers bewaren deze aanduiding voor hun beste druiven en de beste jaren. Het resultaat is een wijn met nog meer diepte, die decennia kan rijpen.

Rosso di Montalcino: de kleine broer

Rosso di Montalcino komt van dezelfde wijngaarden en dezelfde druif, maar rijpt veel korter. Vaak gebruiken makers er hun jongere wijnstokken voor, of de druiven die net niet in de Brunello terechtkomen. Het is een frissere, fruitigere wijn die je meteen kunt drinken. Daarom heet hij ook wel de baby Brunello: een mooie kennismaking met de stijl van een maker, voor een fractie van de prijs.

Onze Brunello-wijnboer: Piombaia

Bij ONWINE verkopen we geen Brunello uit het schap van een importeur, maar de wijnen van een Toscaanse familie die we zelf kennen. Piombaia is een familiedomein bij Montalcino, vlak bij de abdij van Sant'Antimo en de Val d'Orcia. Het ontstond uit de families Rossi uit Montalcino en Cantini uit Pisa, en is inmiddels in handen van de vijfde generatie: Vittorio, Francesco en Cecilia.

Sinds 2008 werkt Piombaia volgens biologische en biodynamische principes. Er komen geen kunstmest, chemische bestrijdingsmiddelen of zware landbouwmachines aan te pas, en paarden grazen vrij tussen de ranken. In de kelder werkt de familie net zo puur: de wijnen vergisten spontaan, en voor de topwijnen worden geen sulfieten toegevoegd.

Brunello di Montalcino 2016

De Brunello di Montalcino is het paradepaardje van Piombaia, uit het topjaar 2016. De druiven werden in de tweede helft van oktober met de hand geplukt. De schillen weekten maar liefst zestig dagen mee, waarna de wijn 45 maanden rijpte in een groot eikenhouten vat van 30 hectoliter. Dat geeft een krachtige, diepe Brunello met een stevige structuur en een frisse zuurgraad, die nog jaren in de kelder kan liggen.

Meer Sangiovese uit Montalcino

Piombaia laat zien hoe breed Sangiovese Grosso kan zijn. De Rosso di Montalcino rijpt tien maanden in grote vaten en is fris, bloemig en heel doordrinkbaar: een mooie kennismaking voordat je de Brunello opentrekt. 'Il Dono', Italiaans voor geschenk, is gemaakt als een Brunello maar rijpt daarna nog vier jaar op fles, en wordt uitgebracht als Toscana Rosso. En Macerato weekt zes maanden in amfora: een eigenzinnige meditatiewijn om rustig van te genieten. Je vindt ze allemaal op de pagina van Piombaia.

Hoe smaakt Brunello?

Een jonge Brunello is diep robijnrood en ruikt naar rijpe en gedroogde kersen, pruimen en viooltjes. Daaronder zitten kruidige en aardse tonen: tabak, leer, kreupelhout en een vleugje drop. In de mond is hij vol en krachtig, met stevige tannines en de frisse zuren die bij Sangiovese horen. Die zuren houden de wijn levendig, hoe krachtig hij ook is.

Na tien jaar of langer verandert het karakter. Het fruit wordt zachter en meer gedroogd, de tannines ronden af en er komen tonen bij van truffel, paddenstoelen en herfstbladeren. Een oudere Brunello is minder krachtig, maar complexer en zijdezachter.

De jaargang maakt bij Brunello veel verschil. Warme jaren geven rijpe, volle wijnen, koelere jaren juist elegantere en frissere. 2016 geldt als een van de beste Brunello-jaren van de afgelopen decennia, met een mooie balans tussen kracht en frisheid. Meer over jaargangen lees je in ons artikel Wat is een goed wijnjaar voor Italiaanse wijn?

Welk eten past bij Brunello?

Brunello vraagt om stevig eten. De tannines en zuren hebben vet en eiwit nodig om tot hun recht te komen. In Toscane drinken ze hem bij de klassiekers van de streek.

Rood vlees van de grill. Een bistecca alla fiorentina, een dikke T-bone, is de klassieke combinatie. Ook entrecote, côte de boeuf of lamsrack doen het goed.
Wild. Hertenbiefstuk, wildstoof of pappardelle met ragù van wild zwijn passen perfect bij de aardse tonen van Brunello.
Stoofgerechten. Ossobuco, stoofvlees met rode wijn of een langzaam gegaarde runderwang.
Paddenstoelen en truffel. Risotto met eekhoorntjesbrood of pasta met truffel versterkt de aardse kant van een wat oudere Brunello.
Kaas. Gerijpte pecorino, Parmigiano Reggiano of een oude Goudse.

Daarmee is Brunello ook een topwijn voor het kerstdiner. Bij een hertenbiefstuk, een rollade of een wildstoof op eerste kerstdag is er weinig wat hem verslaat.

Brunello serveren en bewaren

Schenk Brunello op 16 tot 18 graden, dus iets koeler dan de meeste woonkamers. Een jonge Brunello wordt beter als je hem een tot twee uur van tevoren in een karaf schenkt. Bij een oudere fles is dat minder nodig, maar dan helpt de karaf om het depot in de fles te laten. Kies een groot glas met een brede kelk, zodat de geuren de ruimte krijgen. Welk glas het beste werkt, lees je in wijnglazen uitgelegd.

Brunello is gemaakt om te bewaren. Een goede Brunello kan vanaf de oogst makkelijk vijftien tot twintig jaar mee, een Riserva uit een topjaar nog langer. Bewaar de flessen liggend, donker en op een constante temperatuur van rond de 12 tot 14 graden.

Brunello kopen: waar let je op?

Brunello is nooit goedkoop. Vijf jaar rijping, een klein gebied en veel handwerk hebben hun prijs. Des te belangrijker is het om te weten waar je op let.

1. De jaargang. Kies bij voorkeur een goed jaar, zoals 2010, 2015 of 2016. Een Brunello uit een sterk jaar kan bovendien langer rijpen.

2. Brunello of Riserva. Een Riserva is langer gerijpt en meestal duurder. Voor de meeste gelegenheden is een gewone Brunello uit een goed jaar al een feest.

3. De maker. In Montalcino werken ruim tweehonderd producenten, van grote huizen tot kleine families. Een familiedomein dat zijn eigen druiven verbouwt en de wijn zelf maakt, is de beste garantie voor kwaliteit.

4. De Rosso als alternatief. Wil je de stijl van een maker leren kennen zonder meteen de hoofdprijs te betalen? Begin dan met zijn Rosso di Montalcino.

5. De route. Hoe minder schakels tussen de wijnboer en jouw glas, hoe eerlijker de prijs. Bij ONWINE bestel je rechtstreeks bij de wijnboer, die zelf de prijs bepaalt en de wijn verstuurt.

Veelgestelde vragen over Brunello

Wat is het verschil tussen Brunello en Chianti?

Beide zijn rode wijnen van Sangiovese uit Toscane. Chianti komt uit een groot gebied tussen Florence en Siena en mag naast Sangiovese ook andere druiven bevatten. Brunello is altijd 100 procent Sangiovese, komt alleen uit Montalcino en rijpt veel langer. Daardoor is Brunello voller, krachtiger en beter te bewaren.

Waarom is Brunello zo duur?

Een Brunello rijpt minstens vijf jaar voordat hij verkocht mag worden. Al die tijd staat de wijn in de kelder van de maker. Daarnaast is het gebied klein en wordt er veel met de hand gewerkt. Wil je de stijl proeven voor minder geld, kies dan een Rosso di Montalcino.

Hoe lang kun je Brunello bewaren?

Een goede Brunello gaat vanaf de oogst vijftien tot twintig jaar mee, een Riserva uit een topjaar vaak nog langer. Een Rosso di Montalcino drink je binnen vijf jaar.

Meer Italiaanse ontdekkingen? Lees ook het verschil tussen Barolo en Barbaresco of 10 unieke Italiaanse wijnen, bekijk ons volledige aanbod Italiaanse wijn direct van de wijnboer of kom proeven in onze winkel in Utrecht en bij een van onze wijnproeverijen met de wijnmaker.