Chianti wijn: alles over smaak, soorten en de beste flessen

Chianti is de bekendste rode wijn van Italië en tegelijk een van de meest onbegrepen. De naam staat op flessen van vijf euro in de supermarkt en op flessen van vijftig euro bij de sommelier. In dit artikel lees je wat Chianti precies is, hoe je de verschillende soorten uit elkaar houdt, hoe de wijn smaakt, wat je erbij eet en welke Chianti's onze Toscaanse wijnboeren zelf maken.

Wat is Chianti wijn?

Chianti is een rode wijn uit Toscane, gemaakt van minimaal 70 procent Sangiovese. De naam verwijst niet naar een druif maar naar een gebied: de heuvels tussen Florence en Siena, en daaromheen een veel groter productiegebied dat zich uitstrekt van Pisa tot Arezzo. Chianti draagt de hoogste Italiaanse kwaliteitsaanduiding, DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita), wat betekent dat herkomst, druivenrassen, opbrengsten en rijping wettelijk zijn vastgelegd.

De geschiedenis gaat ver terug. In 1716 bakende groothertog Cosimo III de' Medici het Chianti-gebied officieel af, een van de eerste beschermde wijngebieden ter wereld. In 1872 legde baron Bettino Ricasoli de klassieke Chianti-formule vast: Sangiovese als basis, aangevuld met Canaiolo en een klein deel witte druiven. Die witte druiven zijn inmiddels verboden in Chianti Classico, maar de gedachte is gebleven: Sangiovese geeft de structuur en het kersenfruit, de bijdruiven zorgen voor rondheid.

Wie aan Chianti denkt, ziet vaak de fiasco voor zich, de bolle fles in een strooien mandje. Die fles heeft de wijn wereldberoemd gemaakt, maar ook een reputatie van eenvoudige tafelwijn bezorgd. De laatste dertig jaar is Chianti radicaal veranderd: lagere opbrengsten, betere klonen van Sangiovese en strengere regels hebben van Chianti weer een serieuze wijn gemaakt. Wil je meer weten over de Sangiovese-druif en de andere grote namen uit de streek, lees dan ook ons artikel over de opkomst van de Super Tuscans.

De soorten Chianti: DOCG, Classico, Rufina, Riserva en Gran Selezione

Het woord Chianti dekt twee verschillende DOCG's en een reeks aanduidingen. Wie het etiket kan lezen, weet precies wat er in de fles zit. Dit is het overzicht.

Chianti DOCG: het grote gebied

Chianti DOCG is de basisaanduiding en beslaat een groot deel van centraal Toscane. Binnen dit gebied liggen zeven subzones die hun naam op het etiket mogen zetten, waaronder Colli Fiorentini, Colli Senesi, Montalbano en Rufina. Een Chianti DOCG is meestal soepel, sappig en vol kersenfruit, en bedoeld om binnen een paar jaar te drinken. Het is de wijn die in Toscane zelf het vaakst op tafel staat, bij een bord pasta of een pizza uit de houtoven. Een mooi voorbeeld is de Chianti DOCG van Fattoria Pagnana, gemaakt op een heuvel vlak bij Florence.

Chianti Classico: het zwarte haantje

Chianti Classico is een aparte DOCG met eigen regels, afkomstig uit het historische hart van het gebied tussen Florence en Siena. Je herkent de wijn aan de Gallo Nero, het zwarte haantje op de hals van de fles. De bodems van galestro (schilferige mergel) en alberese (kalksteen) en de hoogte van 250 tot 600 meter geven Chianti Classico meer zuren, meer tannine en meer bewaarpotentieel dan een gewone Chianti. Sinds 2021 mogen producenten ook een van de elf dorpen (UGA's) op het etiket zetten, zoals Gaiole, Radda of Panzano, waarmee Chianti Classico steeds meer op Bourgogne gaat lijken: de plek bepaalt de stijl.

Chianti Classico kent drie niveaus. De Annata is de jaargangswijn, minimaal een jaar gerijpt. De Riserva rijpt minstens twee jaar en heeft meer diepte en kracht. De Gran Selezione is sinds 2014 de top: alleen druiven van eigen wijngaarden, minimaal 30 maanden rijping en minstens 90 procent Sangiovese. Bij Podere Ciona in Gaiole in Chianti proef je het verschil tussen Annata en Riserva uit dezelfde wijngaarden.

Chianti Rufina: de kleine koele subzone

Van de zeven subzones van Chianti DOCG is Rufina de kleinste en de meest bijzondere. Het gebied ligt ten noordoosten van Florence, tegen de Apennijnen aan, en is aanzienlijk koeler dan Chianti Classico. Dat geeft Sangiovese een strakke zuurgraad, fijne tannines en een mineralige toets, en maakt Chianti Rufina tot een van de langst bewaarbare Chianti's. Kenners noemen Rufina al jaren de best bewaarde schat van Toscane. Fattoria Lavacchio in Pontassieve maakt er een klassieke Chianti Rufina 'Cedro' en een Rufina Riserva van oude stokken.

Chianti Riserva: langer gerijpt

Riserva betekent bij elke Chianti hetzelfde: langer gerijpt en gemaakt van een strengere selectie druiven. Een Chianti Riserva heeft minimaal twee jaar rijping achter de rug, vaak deels op houten vaten. Verwacht rijper fruit, tonen van leer, tabak en gedroogde kruiden en een vollere mond. Riserva's zijn de flessen om een paar jaar weg te leggen, of om nu te openen bij een stevig stuk vlees. Onze wijnboeren maken er meerdere, van de Chianti Riserva van Fattoria Pagnana tot de biologische Riserva van Pietro Beconcini.

Hoe smaakt Chianti?

Chianti is een middelvolle rode wijn met een opvallend frisse zuurgraad. Het eerste wat je proeft is rood fruit: kersen, morellen, pruimen en soms cranberry. Daarnaast zit er iets kruidigs en aards in, denk aan gedroogde oregano, tijm, leer en een vleugje potgrond, wat Italianen liefkozend "terra" noemen. Jonge Chianti's zijn sappig en levendig, gerijpte exemplaren ontwikkelen tonen van gedroogde tomaat, tabak, balsamico en zoethout.

Twee dingen vallen op in het glas. De zuren zijn hoog, wat Chianti zo'n goede tafelwijn maakt: hij snijdt door vet en tomatenzuur heen. En de tannines zijn duidelijk aanwezig, van middelmatig in een jonge Chianti DOCG tot stevig in een Classico Riserva. Wil je begrijpen wat die tannines precies doen, lees dan ons artikel over tannine in wijn.

Welk eten past bij Chianti?

Chianti is misschien wel de beste eetwijn van Italië. De hoge zuren en de tannines vragen om vet, zout en umami, en de Toscaanse keuken levert dat in overvloed. De vuistregel: hoe zwaarder de Chianti, hoe steviger het gerecht.

Het klassieke huwelijk is Chianti met tomaat. Weinig rode wijnen kunnen tegen de zuren van een tomatensaus op, Chianti wel. Ook bij kaas doet Chianti het uitstekend, van jonge pecorino tot een oude Parmigiano. In ons artikel over de beste wijnen bij kaas lees je welke combinaties het beste werken.

Chianti kopen: waar let je op?

De prijs van Chianti loopt enorm uiteen en dat zegt iets. Een supermarkt-Chianti van vijf euro komt uit grote coöperaties met hoge opbrengsten en smaakt daar ook naar: dun, zuur en zonder karakter. Een goede Chianti DOCG van een kleine wijnboer kost tussen de 12 en 17 euro per fles, een Chianti Classico tussen de 18 en 25 euro en een Riserva of Gran Selezione vanaf zo'n 25 euro. In die prijsklasse koop je wijn van producenten die de druiven met de hand oogsten en de opbrengst laag houden. Dit zijn de vijf dingen om op te letten.

1. De aanduiding. Chianti DOCG voor alledag, Chianti Classico of Rufina voor meer diepte, Riserva voor bij het vlees of om te bewaren.

2. Het jaartal. Sangiovese is gevoelig voor het weer. Jaren als 2015, 2016, 2019 en 2021 waren uitstekend in Toscane, 2014 en 2017 waren lastiger. Ons artikel over goede wijnjaren voor Italiaanse wijn helpt je kiezen.

3. De producent. Bij Chianti is de maker belangrijker dan het gebied. Een familiedomein dat zijn eigen druiven verwerkt maakt bijna altijd een betere wijn dan een grote bottelaar met een mooi etiket.

4. Biologisch. Steeds meer kleine Chianti-producenten werken biologisch. Dat is geen garantie voor kwaliteit, maar wel een teken dat de wijnboer met zorg in de wijngaard staat. Bij ONWINE herken je ze aan het label Biologisch.

5. De route. Hoe minder schakels tussen de wijnboer en jouw glas, hoe eerlijker de prijs. Bij ONWINE bestel je rechtstreeks bij de wijnboer, die zelf de prijs bepaalt en de wijn verstuurt.

Onze vijf Chianti-wijnboeren

Bij ONWINE verkopen we geen Chianti uit het schap van een importeur, maar de wijnen van vijf Toscaanse families die we zelf kennen. Elk domein ligt in een ander deel van het Chianti-gebied en laat een andere kant van Sangiovese zien.

Podere Ciona (Gaiole in Chianti, Chianti Classico)

Podere Ciona ligt in Gallonero bij Gaiole, in het hart van Chianti Classico, en was ooit onderdeel van het legendarische Badia a Coltibuono. Na zeventig jaar verlatenheid werd het domein in de jaren negentig door de familie Gatteschi opnieuw opgebouwd. Hun Chianti Classico Annata is de zuivere expressie van Gaiole: kersen, viooltjes en een strakke, mineralige afdronk. De Chianti Classico Riserva 2018 komt uit een van de betere jaren van het afgelopen decennium en kan nog jaren mee.

Fattoria Lavacchio (Pontassieve, Chianti Rufina)

Op de heuvels van Montefiesole, twintig kilometer boven Florence, ligt Fattoria Lavacchio, midden in Chianti Rufina. Het landgoed dateert uit de achttiende eeuw en werd gebouwd door de Florentijnse familie Peruzzi, die zelfs door Dante wordt genoemd. De familie werkt biologisch en maakt met de 'Cedro' Chianti Rufina en de 'Cedro Riserva' precies de frisse, strakke stijl waar Rufina om bekend staat. Wil je het hele domein leren kennen, dan is er ook het Chianti Proefpakket.

Fattoria Pagnana (heuvels bij Florence, Chianti DOCG)

Fattoria Pagnana werd in 1965 opgericht door de broers Roberto en Carlo Breschi op een historische heuvel bij Florence. De 33 hectare wijngaarden liggen op kleirijke bodems die worden gekoeld door bergwind, en dat proef je terug in de Chianti DOCG: sappig, fruitig en met een frisse zuurgraad, de ideale Chianti voor bij de pasta. De Chianti Riserva DOCG is de grote broer, met meer kracht en houtrijping.

Pietro Beconcini (San Miniato, biologisch)

Tussen Florence en Pisa, in San Miniato, maakt Pietro Beconcini onder leiding van Leonardo Beconcini en Eva Bellagamba biologische wijnen met een eigenzinnig karakter. Hun 'Antiche Vie' Chianti DOCG is een van de meest toegankelijke Chianti's in ons assortiment, en de Chianti Riserva laat zien hoeveel diepte Sangiovese op de heuvels van San Miniato krijgt. Beconcini maakt ook een schitterende 'Caratello' Vin Santo del Chianti, de zoete meditatiewijn van Toscane, om na het eten bij cantuccini te schenken.

Gli Archi (Fauglia bij Pisa, biologisch)

Azienda Agricola Gli Archi is een klein familiebedrijf van vijftien hectare tussen de heuvels van Fauglia, een paar kilometer van Pisa, aan de westrand van het Chianti-gebied. De Chianti DOCG 'Poggio alla Farnia' Biologisch is met ruim twaalf euro per fles de voordeligste Chianti in ons assortiment en bewijst dat een eerlijke prijs en een eerlijke wijn prima samengaan.

Veelgestelde vragen over Chianti

Wat is het verschil tussen Chianti en Chianti Classico?

Chianti Classico komt uit het historische kerngebied tussen Florence en Siena en heeft strengere regels: minimaal 80 procent Sangiovese, geen witte druiven, minimaal een jaar rijping en lagere opbrengsten. Chianti DOCG komt uit een veel groter gebied daaromheen en is soepeler en lichter. Je herkent Chianti Classico aan het zwarte haantje op de fles.

Wat is Chianti Riserva?

Riserva is een Chianti die langer heeft gerijpt: minimaal twee jaar bij Chianti DOCG en Chianti Classico, waarvan een deel vaak op hout. Riserva's zijn voller en complexer en kunnen langer bewaard worden dan een gewone Chianti.

Van welke druif wordt Chianti gemaakt?

Chianti wordt gemaakt van Sangiovese, de belangrijkste rode druif van Toscane. Een Chianti DOCG bevat minimaal 70 procent Sangiovese, een Chianti Classico minimaal 80 procent en een Gran Selezione minimaal 90 procent. De rest bestaat uit lokale druiven zoals Canaiolo en Colorino of uit internationale rassen zoals Merlot en Cabernet Sauvignon.

Waar komt Chianti vandaan?

Chianti komt uit Toscane in Midden-Italië. Het Chianti Classico-gebied ligt tussen Florence en Siena, het bredere Chianti DOCG-gebied strekt zich uit over de provincies Florence, Siena, Arezzo, Pisa, Pistoia en Prato.

Hoe lang kun je Chianti bewaren?

Een jonge Chianti DOCG drink je het liefst binnen drie tot vijf jaar na de oogst. Chianti Classico en Chianti Rufina gaan vijf tot tien jaar mee, een Riserva of Gran Selezione uit een goed jaar kan tien tot vijftien jaar of langer rijpen. Bewaar de flessen liggend, donker en op een constante temperatuur van rond de 12 tot 14 graden.

Wat is een goede Chianti?

Een goede Chianti heeft levendige zuren, helder kersenfruit en tannines die de wijn structuur geven zonder te schuren. De beste garantie is de maker: een familiedomein dat eigen druiven verwerkt, zoals Podere Ciona, Fattoria Lavacchio of Pietro Beconcini. Alle Chianti's bij ONWINE komen rechtstreeks van zulke makers.

Is Chianti een droge wijn?

Ja, Chianti is altijd een droge rode wijn. De frisse zuren en het rijpe kersenfruit kunnen de indruk van zoetheid geven, maar de wijn bevat vrijwel geen restsuiker. De enige zoete wijn uit het gebied is Vin Santo del Chianti, een aparte dessertwijn van ingedroogde druiven.

Meer Italiaanse ontdekkingen? Lees ook 10 unieke Italiaanse wijnen, bekijk ons volledige aanbod Italiaanse wijn direct van de wijnboer of kom proeven in onze winkel in Utrecht en bij een van onze wijnproeverijen met de wijnmaker.