Wijn uit Sicilië: alles over de druiven en regio's van het eiland

Sicilië is geen wijnregio, het is een wijncontinent in het klein. Op één eiland vind je vulkaanwijnen van de Etna, zilte witte wijnen uit het westen, stevige rode wijnen uit het zuiden en zoete passito van een eilandje vlak bij Afrika. Bijna overal staan druiven die je nergens anders ter wereld tegenkomt.

Toch hebben al die wijnen iets gemeen. De Siciliaanse zon geeft rijp fruit, en de zee, de wind en de hoogte zorgen voor de frisheid die de wijnen in balans houdt. Die combinatie van warmte en frisheid is de rode draad van dit artikel.

In dit artikel lees je wat Sicilië zo bijzonder maakt, welke lokale druiven je moet kennen, hoe de regio's van het eiland van elkaar verschillen en welke Siciliaanse wijnen je bij ONWINE rechtstreeks van de wijnboer bestelt.

Sicilië: één eiland, veel gezichten

Sicilië is het grootste eiland van de Middellandse Zee en een van de grootste wijngebieden van Italië. Het landschap wisselt voortdurend: vlakke kustgebieden met zoutpannen in het westen, de bergen van de Madonie in het binnenland, de actieve vulkaan Etna in het oosten en kleine vulkanische eilanden rondom de kust. Elk van die landschappen geeft een ander soort wijn.

Wijn wordt hier al bijna drieduizend jaar gemaakt. Feniciërs, Grieken, Romeinen en Arabieren lieten allemaal hun sporen na in de wijngaarden. Zo komt de naam Zibibbo vermoedelijk van het Arabische woord voor rozijn. Eind achttiende eeuw maakte de Engelse koopman John Woodhouse de versterkte wijn uit Marsala beroemd, en lange tijd was dat de bekendste wijn van het eiland.

In de twintigste eeuw stond Sicilië vooral bekend om grote hoeveelheden eenvoudige wijn. Dat is de laatste decennia flink veranderd. Een nieuwe generatie wijnboeren zet in op lagere opbrengsten, biologische teelt en vooral op de eigen, inheemse druiven. Sinds 2011 mogen die wijnen ook de aanduiding Sicilia DOC dragen. Veel makers kiezen daarnaast voor de vrijere aanduiding Terre Siciliane IGT. Bekijk ons hele aanbod wijn uit Sicilië.

De rode draad: zon, zee en wind

Hoe verschillend de Siciliaanse wijnen ook zijn, ze delen drie dingen.

1. De zon. Sicilië is een van de zonnigste wijngebieden van Europa. De druiven worden goed rijp, wat zorgt voor sappig, rijp fruit en een zachte, ronde smaak.

2. De frisheid. Zonder verkoeling zouden de wijnen zwaar en log worden. Op Sicilië komt die frisheid op drie manieren: van de zeewind in het westen en op de eilanden, van de hoogte in de bergen en op de Etna, en van het grote verschil tussen warme dagen en koele nachten. Daardoor behouden de druiven hun zuren.

3. De zee. Veel Siciliaanse wijnen, vooral de witte, hebben een licht zilte, mineralige toets. Italianen noemen dat sapidità: een smaak die je doet denken aan een zeebriesje en die de wijn heel goed laat samengaan met vis en zeevruchten.

Die balans tussen rijp fruit en frisheid kom je in elke regio van het eiland tegen, alleen steeds in een andere vorm.

De lokale druiven van Sicilië

Op Sicilië staan ook internationale druiven als Syrah en Chardonnay, maar het hart van het eiland klopt in zijn eigen rassen. Dit zijn de belangrijkste.

Nero d'Avola: het visitekaartje

Nero d'Avola is de bekendste druif van Sicilië en wordt op bijna het hele eiland verbouwd. De naam verwijst naar Avola, een stadje in het zuidoosten bij Noto. De wijnen zijn diep van kleur en geurig, met tonen van rijpe kersen, pruimen en een vleugje drop. Dankzij de zachte tannines en frisse zuren zijn ze sappig en makkelijk te drinken, maar de beste versies kunnen ook prima een paar jaar liggen. Proef bijvoorbeeld de Nero d'Avola DOC Sicilia van Feudi Imperiali uit de heuvels van Salemi, of de sappige Nero d'Avola DOC Sicilia van Arini Vini uit Marsala.

Nerello Mascalese: de vulkaandruif

Op de hellingen van de Etna groeit Nerello Mascalese, de druif waarmee Sicilië de afgelopen twintig jaar wereldfaam kreeg. Hij geeft lichte, elegante rode wijnen met rood fruit, kruiden en een mineralige afdronk. Vanwege die finesse wordt Etna Rosso vaak vergeleken met Pinot Noir uit de Bourgogne. Vaak wordt hij geblend met een beetje Nerello Cappuccio. Een mooi voorbeeld is de 'Senecio' Etna Rosso van Casale 120. Wie het lichter en zomerser wil, probeert de 'Glou Glou' Rosso van Elios, een natuurwijn van Nerello Mascalese die je gekoeld drinkt.

Grillo, Catarratto en Insolia: het witte hart van het westen

Deze drie witte druiven zijn van oudsher de basis van de Marsala, maar tegenwoordig maken ze ook prachtige droge wijnen. Grillo is fris en aromatisch, met citrus, perzik en een zilte toets. Catarratto is de meest aangeplante witte druif van het eiland en geeft frisse wijnen met citroen en amandel. Insolia is zachter en ronder, met tonen van noten en gele vruchten. Samen laten ze zien hoe wit Sicilië kan zijn: zonnig, maar fris. Ontdek bijvoorbeeld de Grillo DOC Sicilia van Feudi Imperiali, de 'Jocu' Grillo van Quattrocieli van wijngaarden op 450 meter hoogte, de 'Fluente' Insolia van Quattrocieli of de 'Vallée d'Olmè' Bianco van Catarratto uit de bergen van de Madonie.

Zibibbo: de geurige Arabische erfenis

Zibibbo is de Siciliaanse naam voor Muscat van Alexandrië, een van de oudste druivenrassen ter wereld. De wijnen ruiken uitbundig naar verse druiven, oranjebloesem en abrikoos. Droog gevinifieerd is Zibibbo een feestelijke, geurige witte wijn. Laat je de druiven indrogen in de zon, dan krijg je de beroemde zoete passito van Pantelleria. Droog proef je hem in de 'Aurante' Zibibbo van Quattrocieli of de Zibibbo van Arini Vini. Zoet in de 'Donna Terina' Passito van Arini Vini of de Passito Orange van Feudi Imperiali.

De wijnregio's van Sicilië

Wie Sicilië rondreist, ziet de wijnen per streek veranderen. Hier volgen de belangrijkste gebieden, en hoe de rode draad van zon en frisheid zich daar laat zien.

West-Sicilië: Marsala, Trapani en Alcamo

Het westen is het grootste wijngebied van het eiland. Rond Marsala, Trapani, Mazara del Vallo en Alcamo liggen glooiende wijngaarden tot aan de kust. Hier waait bijna altijd wind vanaf zee. Die houdt de druiven gezond en geeft de wijnen hun frisheid en zilte toets. Dit is het land van Grillo, Catarratto, Insolia en natuurlijk van Marsala, de versterkte wijn die hier al eeuwen wordt gemaakt. Proef bijvoorbeeld de Marsala Vergine Soleras van Arini Vini, een droge, lang gerijpte Marsala van Grillo en Catarratto.

Bij ONWINE vind je hier een groot deel van onze Siciliaanse wijnboeren. Arini Vini uit Marsala werkt biologisch en maakt naast Marsala ook frisse witte wijnen en Nero d'Avola. In Alcamo maken Feudi Imperiali en Quattrocieli wijnen van inheemse druiven als Grillo, Inzolia en Nero d'Avola. Estano bij Mazara del Vallo knapte een vergeten boerderij op tot wijnhuis en maakt betaalbare wijnen zoals de Malpasso Grillo Reserva. En Elios uit Trapani werd in 2015 opgericht door twee vrienden die oude familiegronden nieuw leven inbliezen. Zij maken natuurwijnen zoals de 'Modus Bibendi' Bianco van Grillo.

Het binnenland: de Madonie

Midden op het eiland liggen de bergen van de Madonie. Hier zijn de zomers warm, maar de wijngaarden liggen hoog en de nachten zijn koel. Dat grote verschil tussen dag en nacht geeft wijnen met rijp fruit én levendige zuren. In Valledolmo werkt Francesco Loi, een jong en duurzaam wijndomein op zo'n 850 meter hoogte. De 'Vallée d'Olmè' Bianco komt van Catarratto-stokken die er al sinds 1954 staan, de 'Vallée d'Olmè' Rosso van de zeldzame rode Perricone.

De Etna: wijn van de vulkaan

In het oosten torent de Etna boven het eiland uit, de hoogste actieve vulkaan van Europa. De wijngaarden liggen op terrassen van lavasteen, soms tot meer dan duizend meter hoog. De bodem van vulkanisch zand, puimsteen en lava en de koele berglucht geven wijnen die eerder aan Noord-Europa doen denken dan aan het zonnige zuiden. Etna kreeg in 1968 als eerste gebied van Sicilië de DOC-status. Hier groeien Nerello Mascalese voor de rode en Carricante voor de witte wijnen, vaak op stokken die meer dan honderd jaar oud zijn.

Onze Etna-wijnboer is Casale 120 uit Castiglione di Sicilia, op de noordkant van de vulkaan. Het domein werkt biologisch, met wijnstokken van tachtig tot honderdtwintig jaar oud die nog in de traditionele struikvorm (alberello) worden gesnoeid, op zo'n 670 meter hoogte. Hun 'Senecio' Etna Rosso is licht, fris en peperig, met een lange mineralige afdronk. De witte 'Crociere' Etna Bianco van Carricante komt van een wijngaard in Milo die volledig door lava is omringd, en wordt in een heel kleine oplage gemaakt.

Pantelleria: het eiland van de wind

Pantelleria ligt tussen Sicilië en Tunesië, dichter bij Afrika dan bij Italië. Het is een ruig, vulkanisch eiland waar het bijna altijd hard waait. Om de wijnstokken te beschermen, worden ze laag bij de grond gesnoeid in kuilen in de zwarte aarde. Deze traditionele teeltwijze staat sinds 2014 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. De druif van het eiland is Zibibbo, waarvan zowel droge witte wijnen als de beroemde zoete passito worden gemaakt.

Op Pantelleria werkt Abbazia San Giorgio, een natuurwijnboer die het karakter van het eiland zo puur mogelijk in de fles probeert te vangen. Denk aan de schilgegiste 'Isola del Vento' van oude Zibibbo-stokken, de mousserende pet-nat 'Papotta', de rode 'Rosso dei Sesi' van Perricone en de zoete 'Magico' Pantelleria Passito.

Het zuidoosten: Noto en Vittoria

Het zuidoosten is het warmste deel van het eiland en de geboortegrond van Nero d'Avola. Rond Vittoria wordt Nero d'Avola gecombineerd met de lichte, bloemige Frappato tot Cerasuolo di Vittoria, de enige DOCG van Sicilië. Ook hier zorgen de zeewind en de koele nachten voor de nodige frisheid. Frappato proef je bij ons in het Sicilië Proefpakket van Arini Vini.

Wat eet je bij Siciliaanse wijn?

De Siciliaanse keuken draait om vis, groenten, citrus en kruiden, en de wijnen passen daar perfect bij. Dankzij hun frisheid en zilte toets zijn ze ook buiten Sicilië makkelijk te combineren.

Vis en zeevruchten. Een frisse Grillo of Catarratto bij gegrilde vis, pasta met sardines of een schaal mosselen.
Groenten. Caponata, gegrilde aubergine of pasta alla Norma met een sappige Nero d'Avola of een gekoelde Frappato.
Vlees. Een Etna Rosso bij lam of gegrild vlees, een stevigere Nero d'Avola bij stoofgerechten.
Kaas. Pecorino of andere gerijpte kazen bij rode wijnen van Perricone of Nero d'Avola.
Dessert. Een zoete passito van Zibibbo bij amandelkoekjes, cannoli of blauwe kaas.

Sicilië proeven: waar begin je?

De makkelijkste manier om de diversiteit van het eiland te ontdekken, is door verschillende druiven naast elkaar te proeven. In het Sicilië Proefpakket van Arini Vini zitten zes wijnen van vijf verschillende druiven: Grillo, Zibibbo, Grecanico, Frappato en twee keer Nero d'Avola. Zo proef je in één doos hoe breed Sicilië is, en hoe die rode draad van zon en frisheid in elke fles terugkomt.

Meer Italiaanse ontdekkingen? Lees ook 10 unieke Italiaanse wijnen of Brunello di Montalcino, de koning van de Toscaanse wijn, bekijk ons aanbod natuurwijn en Italiaanse wijn direct van de wijnboer of kom proeven bij een van onze wijnproeverijen met de wijnmaker.