Op wijnreis door Alto Piemonte

Wanneer je aan Piemonte denkt is de kans groot dat je volgende gedachte is: Barolo, Barbaresco of de Langhe. Maar de één na grootste regio van Italië heeft veel meer dan de standaard bekende namen. Alto Piemonte is een wijngebied wat dankzij een zeer oude vulkaanuitbarsting profiteert van unieke vulkanische ondergronden.

In de 19^e eeuw was Alto Piemonte hoger aangeschreven dan de rest van Piemonte, maar inmiddels is er nog maar een fractie over van de destijds 40.000 hectare aangeplante wijngaarden. Inmiddels wordt de streek weer volledig herontdekt en is Alto Piemonte hot- en happening.

In Alto Piemonte vind je wijnen die je niet in de gemiddelde wijnwinkel vind. Alto Piemonte vind je in het noordelijkste puntje van Piemonte, rondom de regio Turijn. Maar liefst 90% van de wijnen geproduceerd uit Piemonte vind je in Asti. De regio die je waarschijnlijk wel kent van wijnen als Barbera D’asti of Moscato d’asti.

Druiven- en wijnsoorten uit Alto Piemonte

Spanna

Maar die 90% is niet altijd zo geweest. Sommige verhalen van Alto Piemonte dateren zelfs eeuwen eerder dan de bekende namen als Barolo, gemaakt van de welbekende Nebbiolo.

Verder naar het noorden, in Alto Piemonte dus,  wordt Nebbiolo eveneens veel verbouwd, al werd de druif daar vroeger vaak Spanna genoemd. Hoewel het om Nebbiolo gaat, betreft het een andere kloon, wat leidt tot subtiel andere smaakprofielen, vergelijkbaar met het verschil tussen Tempranillo en Tinto Fino.

Waar Spanna vroeger regelmatig op wijnetiketten verscheen, lijkt tegenwoordig ofwel de benaming Nebbiolo de overhand te hebben gekregen in deze regio’s, of dat beide namen als volledig uitwisselbaar worden beschouwd.

Net als bij Tinto Fino en Tempranillo lopen de meningen uiteen: sommige producenten zien Spanna en Nebbiolo als identiek, terwijl anderen juist duidelijke verschillen benadrukken.

Wat de exacte relatie ook is, commercieel gezien blijkt de naam Nebbiolo sterker: deze is eenvoudiger te vermarkten dan Spanna. Voorheen was Spanna veel en veel populairder dan Nebbiolo. Maar de grote Phylloxera ramp (dit was een druifluis die bijna alle planten in Europa verwoestte) gooide roet in het eten. Na deze ramp is Alto Piemonte nooit meer helemaal de oude geworden. Het aanplanten van de nieuwe planten bleek een stuk gemakkelijker in regio’s als de Langhe en die profiteren daar tot op de dag van vandaag van.

Van Spanna tot Gattinara DOCG

We zijn nog niet klaar met Nebbiolo.

Gattinara DOCG geldt als een van de bekendste herkomstgebieden in het noorden van Piemonte. Historisch gezien genoot het zelfs meer aanzien dan Barolo en verwierf het al bekendheid voordat Barolo zich ontwikkelde tot de wijnstijl zoals die vandaag wordt gekend. Oude foto’s uit het begin van de twintigste eeuw tonen hoe de heuvels ten noorden van Gattinara volledig met wijngaarden waren bedekt. Inmiddels resteert daar nog slechts zo’n 60 hectare.

Binnen Gattinara is het gebruikelijk en traditioneel om de vaak krachtige structuur van Nebbiolo, lokaal ook Spanna genoemd, te verzachten met kleine percentages Uva Rara (tot 10%) en Vespolina (tot 4%).

 De wijnen moeten minimaal 35 maanden rijpen, waarvan 24 maanden op hout. Voor Riserva loopt dit op tot minstens 47 maanden, met 35 maanden houtlagering in kleine eikenhouten vaten.

Net als bij meerdere herkomstgebieden in deze regio spelen vulkanische bodems een rol in het karakter van de wijn. Deze dragen vaak bij aan een hogere zuurgraad en zorgen voor een meer verfijnde, elegante stijl.

Spanna wijn is vaak terug te vinden op website waar je kan bieden op antieke wijnen, vanwege de hoge productiekwaliteit van jaren terug. Alto Piemonte is bezig aan een comeback waarbij de kwaliteit weer op zeer hoog niveau is!

Ghemme DOCG

Ghemme DOCG is een zeer kleine herkomstbenaming van circa 60 tot 65 hectare. De wijnen moeten voor minimaal 85% bestaan uit Nebbiolo, (of Spanna), aangevuld met maximaal 15% Uva Rara en/of Vespolina. De standaardwijnen rijpen minimaal 34 maanden, waarvan 18 maanden op hout, terwijl Riserva’s ten minste 46 maanden rijpen met 24 maanden houtlagering.

De wijngaarden liggen op ongeveer 400 meter boven zeeniveau en behoren daarmee tot de hoogstgelegen percelen aan deze kant van de Sesia River. De bodems zijn gevarieerd, maar niet vulkanisch van aard.

Vespolina

Vespolina is een typische druif die je bijna alleen maar in Alto Piemonte vindt. Vespa komt van de Italiaanse wesp, waar deze druif een gigantische aantrekkingskracht op heeft.

Fara DOC

Een gebied alleen bekend bij de liefhebber. Slechts enkele hectare en gemaakt van deels Nebbiolo, Vespolina en Bonarda. De Fara DOC wijn moet minstens 2 jaar rijpen en een alcoholpercentage van 12% bevatten.

Het beste uit Alto Piemonte

Zelf Alto Piemonte proberen? Bestel direct van de wijnboer zelf. Op de zonovergoten hellingen van Alto Piemonte, waar de uitlopers van de Alps langzaam verzachten in een lappendeken van wijngaarden, ligt het domein van Il Chiosso. Geen opzichtig wijnhuis, maar een plek waar vakmanschap en geduld de hoofdrol spelen en waar generaties kennis stilletjes wordt doorgegeven.

In deze hoek van Noord-Italië draait alles om finesse. Hier vinden Ghemme DOCG en Gattinara DOCG hun oorsprong: herkomsten die minder luid zijn dan hun beroemde zuiderburen, maar minstens zo karaktervol. De combinatie van hoogte, koele invloeden en arme, stenige bodems levert wijnen op met spanning, elegantie en een opvallende precisie.

Tussen knoestige oude stokken en grillige percelen ontstaat hier wijn die niet probeert te imponeren, maar juist te overtuigen. Wijnen die tijd nodig hebben, maar daar ook rijkelijk voor belonen. Wie ze eenmaal begrijpt, weet: dit is Piemonte op zijn meest verfijnde en misschien wel meest interessante kant.